Etapy rozwoju mowy dziecka

Etapy rozwoju mowy dziecka         

                                                                             

  1. Okres melodii (0 -1 rok życia)
  2. Okres wyrazu (1-2 rok życia)
  3. Okres zdania (2-3 rok życia)
  4. Okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 rok życia)

 

 

Okres melodii - od 0 do końca 1 roku:

 

Rozwój mowy:

 

W mowie występują:

  • krzyk i płacz: sposób komunikacji z otoczeniem, ćwiczenie narządów mownych;
  • głużenie: 2. - 3. miesiąc życia, odruch bezwarunkowy – przypadkowe tworzenie dźwięków: gli, bli, gla, itp., trening narządów mownych;
  • gaworzenie: 6 - 7 miesiąc, nie występuje u dzieci niesłyszących, naśladowane i powtarzanie sylab: ma-ma-ma, ta-ta, itp., ćwiczenie słuchu, narządów mownych, reagowanie na mowę (cechy prozodyczne);
  • echolalia: pod koniec okresu, próby naśladowania sylab: pa, da, ba, itp. tuż po ich usłyszeniu;
  • pierwsze wyrazy: pod koniec okresu nie są kojarzone z konkretnym przedmiotem/ osobą, np. mama, tata, itp.

 

 

Nieprawidłowości rozwojowe okresu melodii:

Dziecko:

  • nie płacze, nie głuży, nie gaworzy;
  • brak ruchów spontanicznych i gałek ocznych;
  • brak mimiki twarzy, uśmiechu;
  • brak reakcji na dźwięki;
  • brak naśladownictwa sylab.

 

 

 

Okres wyrazu – od 1 do 2 roku życia

 

Rozwój mowy:

 

W mowie występują:

  • wyrazy - dzięki wielokrotności powtórzeń - używane adekwatnie do sytuacji i ze zrozumieniem;
  • pierwsze lub ostatnie sylaby wyrazów wielosylabowych;
  • samogłoski ustne (a, o, u, e, i, y)  i  łatwe spółgłoski (m, b, p, t, w, f, d, n, l, j);
  • proste wyrazy: mama, tata, baba, daj, itp.; głoski trudniejsze zastępowane łatwiejszymi, np. tot zamiast kot; proste wyrazy dwusylabowe: jajo, noga;
  • onomatopeje – wyrazy dźwiękonaśladowcze, np. zamiast trudnych słów dziecko wymawia: „mama aa”;
  • postępy w rozumieniu wypowiedzi otoczenia;
  • pod koniec okresu zasób około słownictwa dziecka to około 300 słów; zakres mowy biernej (rozumienie) zdecydowanie większy.

 

 

Nieprawidłowości rozwojowe okresu melodii:

Dziecko:

  • nie podejmuje prób wypowiadania pierwszych słów;
  • nie posiada komunikacji bezsłownej: mimika, gest lub jest ona bardzo uboga;
  • posiada nieprawidłowości w budowie lub funkcjonowaniu aparatu artykulacyjnego;
  • nie reaguje na muzykę;
  • nie rozumie słów i prostych poleceń słownych;
  •  wymawia dźwięki w postaci zdeformowanej;
  • nie nawiązuje kontaktu emocjonalnego z otoczeniem.

 

 

 

 

Okres zdania – od 2 do 3 roku:

 

Rozwój mowy:

 

W mowie występują:

  • zdania proste, początkowo dwuwyrazowe lub równoważniki zdań, pod koniec tego okresu zdania trzy i więcej wyrazowe;
  • głoski trudniejsze nadal zastępowane łatwiejszymi do wymówienia;
  • grupy spółgłoskowe upraszczane;
  • brak wyraźnych końcówek w wyrazach;
  • zastępowanie lub zniekształcanie głosek prawidłowo realizowanych w izolacji;
  • przyswajanie pierwszych reguł gramatycznych;
  • wymowa „spieszczona”, tj. głoski szumiące - sz, ż, cz, dż i syczące -  s, z, c, dz, zastępowane są  ciszącymi – ś, ź, ć, dź;
  • pod koniec tego okresu mogą pojawić się głoski syczące, rzadziej szumiące; gwałtowny rozwój słownictwa – do około 1000 słów.

 

Nieprawidłowości rozwojowe okresu melodii:

Dziecko:

  • nie wymawia samogłosek i spółgłosek łatwych lub realizuje je w postaci zdeformowanej;
  • wydaje nieartykułowane dźwięki;
  • ma przetrwały niemowlęcy odruch połykania lub parafunkcje: ssanie kciuka, butelki, ogryzanie paznokci;
  • wypowiada tylko pojedyncze wyrazy i uzupełnia wypowiedź gestem - manifestuje opóźnienia w mowie o około 2 lat;
  • nie rozumie prostych poleceń słownych lub reakcja wskazuje na niepełne zrozumienie;
  • nie nawiązuje kontaktu z otoczeniem.

 

 

 

Okres swoistej mowy dziecięcej – od 3 do 7 roku:

 

Rozwój mowy:

 

W mowie występują:

  • zadawanie bardzo wielu pytań;
  • neologizmy – słowa wymyślone, nie używane przez dorosłych; konfabulacje – zmyślenia;
  • asymilacje – upodobnienia łatwiejsze do wypowiedzenia, np. bebek zamiast chlebek;
  • kontaminacje – zlepki dwóch wyrazów,
    np. pomasłować;
  • metatezy – słowa z przestawianymi głoskami,
    np. kolomotywa;
  • wieloczłonowe wypowiedzi o bogatym ładunku informacyjnym;
  • opanowanie i różnicowanie najtrudniejszych spółgłosek, aż po głoskę „r”;
  • pod koniec okresu budowanie poprawnych zdań;
  • gramatyka i składnia, właściwy akcent, melodia i rytm.

 

Nieprawidłowości rozwojowe okresu melodii:

Dziecko:

  • nie nawiązuje kontaktu z otoczeniem;
  • wydaje nieartykułowane dźwięki;
  • porozumiewa się tylko za pomocą pojedynczych słów;
  • mówi w sposób niezrozumiały dla otoczenia;
  • nie rozumie poleceń słownych lub jego reakcja wskazuje na niepełne zrozumienie;
  • ma przetrwały niemowlęcy odruch połykania lub parafunkcje: ssanie kciuka, butelki, ogryzanie paznokci;
  • manifestuje objawy nasilonej niepłynności mowy i uświadamia je sobie;
  • nie wymawia głosek charakterystycznych dla danego wieku lub realizuje je w postaci zdeformowanej;
  • wsuwa język miedzy zęby w trakcie oglądania na przykład bajek albo w czasie rozmowy.
     

 

 

Bibliografia:

L. Kaczmarek, Nasze dziecko uczy się mówić, Lublin 1988.

 

Opracowanie:

Logopeda Jolanta Idzikowska